حقوق صاحبان سهام در انواع ترازنامه


لازم به تاکید است بر اساس فرمول حسابداری باید همواره مجموع بدهی ها و حقوق صاحبان سرمایه با میزان دارایی برابر باشد. عدم برابری این حساب ها نشان دهنده خطا و مشکل در حسابداری است که می بایست برطرف شود.

وبلاگ شخصي دکترعلي رضا ثابتي

ترازنامه ویادداشتهای توضیحی صورت های مالی اساسی

حقوق صاحبان سرمایه

حقوق صاحبان سرمایه عبارت از باقی مانده ای است که از کسر جمع بدهی های واحد تجاری از جمع دارایی های آن حاصل می شود .حقوق صاحبان سرمايه (سهام) بطور كلي واژه حق شامل حقوق صاحبان سهام و حقوق بستانكاران مي‌باشد. در واقع در معادله حسابداري ، دارايي برابر است با حقوق نسبت به همان دارايي ، كه اين حقوق شامل حقوق مالكانه و حقوق غير مالكانه مي‌باشد.

حقوق مالكان برابر است با تفاوت بين دارايي‌ها و بدهي‌هاي شركت كه اغلب خالص دارايي‌ها نيز ناميده مي‌شود. برحسب سنت حقوق مالكان به دو گروه سرمايه پرداخت شده و سود انباشه طبقه‌بندي مي‌شود. سرمايه پرداخت شده نيز متشكل از سهام ( عادي و ممتاز ) و صرف سهام مي‌باشد. اما با وجود پديدار شدن اوراق بهادار مختلط مانند اوراق قرضه قابل تبديل به سهام ، طبقه‌بندي انواع مختلف اوراق بهادار بسيار مشكل می باشد.

1-تئوري مالكيت

بر اساس تئوري مالكيت ، دارايي تحت تملك مالك و بدهي تعهدات وي مي‌باشد و در معادله حسابداري آن مالك در كانون توجه قرار مي‌گيرد.

دارايي‌ها بدهي‌ها = سرمايه ( ثروت مالك )

طبق اين تئوري، درآمد موجب افزايش ميزان مالكيت و هزينه‌هاي دوره موجب كاهش آن مي‌شود. از اين رو سود خالص بهصورت مستقيم به مالكان تعلق مي‌گيرد و هم چنين سود نقد پرداختي نشان دهنده برداشت از ثروت مالكان است.

تئوري مالكيت به بهترين شكل ممكن در واحدهاي تجاري كه به صورت مالكيت انفرادي هستند و شركت‌هاي تضامني كاربرد دارد.

هيئت استانداردهاي حسابداري مالي ( FASB ) با استفاده از اين تئوري مفهوم سود جامع را تعريف كرد. مفهوم سود جامعدر بر گيرنده همه حقوق صاحبان سهام در انواع ترازنامه اقلامي مي‌شود كه طي يك دوره بر ميزان مالكيت اثر مي‌گذارند ، به استثناي سود تضميني و رويدادهاي كه در بخش سرمايه انجام مي‌شود. از ديگر كاربردهاي ديگر تئوري مالكيت مي‌توان به ثبت سرمايه‌گذاري‌ها در واحدهاي فرعي كه از نوع تلفيق نمي‌باشند ، اشاره كرد. از ديدگاه اين تئوري ، سهم شركت مادر يا واحد تجاري اصلي از سود هرسال به حساب سرمايه اضافه مي‌شود.

2-تئوري واحد تجاري

بر اساس اين تئوري ، تصور بر اين است كه يك سازمان داراي موجوديت و حتي شخصيتي جدا از مالكيت خود است و شركت الزاماً معرف بنيان‌گذاران و مالكان خود نمي‌باشد.

دارايي‌ها = بدهي‌ها حقوق صاحبان سهام

از ديدگاه تئوري واحد تجاري ، سود خالص نشان دهنده تغيير در اقلام باقيمانده در حقوق صاحبان سهام است ، پس از اين كه ساير ادعاها تأمين شوند. به بيان ديگر فقط در صورتي سود خالص مي‌تواند به عنوان سود مشخص به سهامداران تلقي شود كه ادعاهايي نظير بهره اوراق قرضه و ماليات بر سود پرداخت شود و مابقي متعلق به سهامداران است. از اين رو مي‌توان بيان كرد ، بهره اوراق قرضه و ماليات براي واحد تجاري هزينه نبوده ، بلكه نوعي تقسيم سود مي‌باشد.

كاربرد اصلي اين تئوري در شركت‌هاي سهامي قابل مشاهده است ، ولي مي‌توان در مورد شركت‌هاي غير سهامي كه داراي عمر و زندگي جدا از مالكان خود مي‌باشند ، تئوري واحد تجاري را به كار گرفت.

ديدگاه مبتني بر حقوق باقيمانده در فاصله بين تئوري مالكيت و تئوري واحد تجاري است. به بيان ديگر اين تئوري از نظر شكل معادله حسابداري بيشتر تئوري مالكيت و از نظر نوع واحد تجاري شبيه به تئوري واحد تجاري مي‌باشد.

حقوق باقيمانده = دارايي‌ها حقوق خالص

حقوق خاص شامل ادعاهاي بستانكاران و حقوق صاحبان سهام ممتاز مي‌شود. در واقع حقوق باقيمانده همان حقوقي است كه متعلق به سهامداران عادي است. ولي در برخي موارد كه شركت به ورطه ورشكستگي افتاده است حقوق صاحبان سهام در انواع ترازنامه ، امكان داردحقوق سهامداران عادي از بين برود و دارندگان سهام ممتاز يا دارندگان اوراق قرضه در گروهي قرار گيرند كه نسبت به مقادير باقي مانده داراي حق باشند.

4-تئوري شركت‌هاي سهامي

تئوري شركت‌هاي سهامي ديدگاهي گسترده‌تر از تئوري واحد تجاري ارائه مي‌كند. از ديدگاه تئوري واحد تجاري ، سازمان بعنوان يك واحد اقتصادي جداگانه مورد توجه قرار مي‌گيرد كه اصولاً در جهت تأمين منافع دارندگان حقوق فعاليت مي‌نمايد ، در حالي كه در تئوري شركت‌هاي سهامي ، حقوق صاحبان سهام در انواع ترازنامه شركت سهامي بعنوان يك نهاد اجتماعي مورد توجه قرار مي‌گيرد كه جهت تأمين منافع بسياري از ذينفعان فعاليت مي‌كند. از يك ديدگاه گسترده‌تر ذينفع شامل سهامداران ، بستانكاران ، كاركنان ، مشتريان ، نهادهاي دولتي و ساير ذينفعان مي‌باشد.

دارايي‌ها = حقوق ذينفعان

اين ديدگاه در مورد شركت‌هاي سهامي بزرگ و نوين كاربرد بسياري زيادي دارد ، زيرا آنها ناگزير به اثرات ناشي از اقدامات خود برروي گروههاي مختلف و كل جامعه توجه كرده و گزارش ارزش افزوده اقتصادي و حسابداري محيط زيست ازكاربردهاي تئوري شركت‌هاي سهامي مي‌باشد.

از ديدگاه شركت‌هاي سهامي ، جايگاه سود انباشته در ترازنامه مشابه جايگاهي است كه آن در تئوري واحد تجاري دارد.در هر يك از اين ديدگاهها سود انباشته نشان دهنده بخشي از حقوق صاحبان سهام است و به گروه‌هايي تعلق دارد كه نسبت به حقوق باقيمانده داراي حق مي‌باشند و يا آن نشان دهنده حقوق تقسيم نشده است.

از اين رو در تئوري واحد تجاري ، سود انباشته نشان دهنده حقوق سهامداران و بستانكاران مي‌باشد ، اما در تئوري شركت‌هاي سهامي ، سود انباشته نشان دهنده حقوق تمامي ذينفعان مي‌باشد.

5-تئوري وجوه

در تئوري وجوه رابطه مشخصي كه در ساير تئوري‌ها كه اقدام به شخصيت بخشيدن به شركت مي‌شود و آن را بعنوان يك واحد حقوقي يا اقتصادي مي‌شناسند ، مطرح نيست. بلكه در تئوري وجوه يك واحد عملياتي و مبتني بر فعاليت دركانون توجه حسابدار قرار مي‌گيرد. اين حوزه فعاليت‌ها كه آن را وجوه مي‌نامند شامل گروهي از دارايي‌ها و تعهدات مربوطه و سرانجام محدوديت‌هايي مي‌شود كه نشان دهنده فعاليت‌هاي اقتصادي خاص مي‌گردد.

دارايي‌ها = محدوديت نسبت به داراييها

بر اساس اين تئوري ، داراييها نشان دهنده خدمات آينده به وجوه يا واحد عملياتي هستند و بدهي‌ها نشان دهنده محدوديت‌هايي بروي داراييها مي‌باشند.

در نهادهاي دولتي و غير انتفاعي تئوري وجوه بيش از جاهاي ديگر مفيد واقع مي‌شود. ولي تئوري وجوه در زمينه‌هاي خاص در درون شركت‌هاي سهامي مثل حسابداري شعب و حسابداري براي اموال ، كاربرد دارد.

به نام يگانه حسابدار حسابرس كه ترازنامه سند اندوخته هركس را بدون حسابسازي برايش تدوين مي كند. و مالياتي اضافه بر دارايي او و اندوخته هايش نخواهد بست و تلفيقي بدون محافظه كاري و رضايت طرفين صورت نخواهد داد.
هدف این وبلاگ:
بررسي مسائل مالي،حسابرسي ومالیاتی براي دانشجويان و كاربران محترم است

ترازنامه حسابداری چیست؟

ترازنامه حسابداری چیست

ترازنامه یکی از سه صورت مالی مهم در حسابداری است که با هدف گزارش سلامت مالی یک واحد اقتصادی تهیه می شود. ترازنامه حسابداری چیست؟ گزارش مالی برای مخاطبان داخل و خارج سازمان تهیه می شود که وضعیت مالی شرکت و توان آن در پرداخت تعهدات مالی خود را مشخص می‌کند. بر این اساس برای پرداخت اعتبارهای مالی به شرکت و تعیین مسیر رسیدن به اهداف مشخص تصمیم گیری می‌شود.

ناگفته نماند اغلب ترازنامه یک واحد اقتصادی را برای دو یا سه سال متوالی با یکدیگر مقایسه می کنند تا عملکرد آن واحد از نظر فعالیت های مالی بررسی شده و زمینه های پیشرفت شرکت مشخص شود. در ادامه تعریف ترازنامه حسابداری چیست؟ عوامل ضروری که باید در ترازنامه و نرم افزار حسابداری ذکر شوند و دلایل اهمیت آن را بیان خواهیم کرد.

مطالب این مقاله پارمیس

تعریف ترازنامه

ترازنامه حسابداری چیست؟ ترازنامه یکی از صورت های مالی مهم در حسابداری است که می توان آن را به عنوان گزارشی از دارایی ها، بدهی ها و حقوق صاحبان سهام یک واحد اقتصادی برای یک بازه زمانی مشخص تعریف نمود. با توجه به فاکتورهایی که در ترازنامه وجود دارند و بررسی میزان بدهی، سرمایه و دارایی واحد اقتصادی که در آن گزارش شده است، می توان موقعیت مالی واحد اقتصادی مد نظر را به صورت لحظه ای بررسی نمود.

ساختار ترازنامه بر اساس فرمول اصلی حسابداری یعنی دارایی برابر است با مجموع بدهی و سرمایه صاحبان سهام شکل گرفته است. به همین دلیل ترازنامه می تواند گزارشی از ساختار مالی واحد اقتصادی در اختیار افراد قرار دهد. ترازنامه حسابداری چیست؟ از این گزارش برای بررسی وضعیت مالی و تصمیم گیری در رابطه با اعطای سرمایه به شرکت استفاده می شود.

دارایی = بدهی + سرمایه (حقوق صاحبان سهام)

لازم به تاکید است بر اساس فرمول حسابداری باید همواره مجموع بدهی ها و حقوق صاحبان سرمایه با میزان دارایی برابر باشد. عدم برابری این حساب ها نشان دهنده خطا و مشکل در حسابداری است که می بایست برطرف شود.

تعریف ترازنامه حسابداری

نمونه ترازنامه حسابداری

چه اقلامی در ترازنامه وجود دارد؟

طبق تعریف دارایی‌ها، بدهی و سرمایه‌ها در ترازنامه گزارش می‌شوند. برای اینکه متوجه شوید ترازنامه حسابداری چیست؟ باید فاکتورهای مهم آن را بشناسید. این سه فاکتور باید در ترازنامه ثبت شوند:

  • دارایی ها
    منظور از دارایی مواردی است که سرمایه واحد اقتصادی در آن مصرف شده و می تواند به پول نقد تبدیل شود. در ترازنامه می بایست دارایی‌ها بر اساس میزان نقدینگی از بالا به پایین ثبت شوند. همان طور که میدانید دارایی‌ها به دو نوع دارایی جاری و دارایی غیرجاری تقسیم می‌شوند که در گزارش ترازنامه و بر حسب میزان نقدینگی ابتدا باید دارایی‌های جاری ذکر شوند.

دارایی جاری : به دارایی‌هایی که در بازه زمانی کمتر از یک سال به پول نقد تبدیل می‌شوند، دارایی جاری گفته می‌شود. آنچه که در ترازنامه ترازنامه حسابداری به عنوان دارایی جاری در نظر گرفته می‌شود شامل موارد زیر است:

  1. وجه نقد و معادل‌های نقدی مانند چک و ارز و حساب‌های پس انداز که به عنوان دارایی با بالاترین نقدینگی به شمار می‌روند.
  2. اوراق بهادار قابل فروش که می‌توان در کمتر از یک سال آنها را فروخته و به پول نقد تبدیل کرد.
  3. حساب‌های دریافتنی که واحد اقتصادی می‌تواند در کوتاه مدت آنها را دریافت کند.
  4. موجودی کالا یعنی مواد اولیه و محصولات نهایی که در بازار هدف خود متقاضی داشته و قابل فروش هستند.
  5. مخارج پیش پرداخت شده مانند اجاره ساختمان اداری یا بیمه که قبلاً پرداخت شده است.

دارایی غیرجاری : دارایی‌های بلند مدتی است که بیشتر از یک سال برای نقد کردن آنها زمان نیاز است. مهم ترین دارایی‌های غیرجاری ثبت شده در ترازنامه عبارتند از:

  1. دارایی‌های ثابت که ساختمان ها و املاک، ماشین آلات و دیگر تجهیزات را شامل می‌شود.
  2. اوراق بهادار بلند مدت که سرمایه گذاری انجام شده در این زمینه را نمی‌توان در کمتر از یک سال به وجه نقد تبدیل کرد.
  3. دارایی های نامشهود که شامل حق چاپ، حق امتیاز و حق ثبت اختراع می‌شود.
  • بدهی ها
    بدهی‌ها همان دیونی است که باید توسط واحد اقتصادی پرداخت شود. همانند دارایی، بدهی‌ها نیز به دو دسته بدهی‌های جاری و بدهی‌های غیرجاری تقسیم می‌شوند. بدهی جاری در کمتر از یک سال باید به افراد و یا سازمان‌ها پرداخت شوند. مانند حقوق و دستمزد، اجاره ساختمان، هزینه آب و برق، مالیات و بدهی بانکی. بدهی غیرجاری نیز همان دیون بلندمدت مانند وام های بلند مدت دریافتی از بانک‌ها و موسسات، مالیات بر درآمد معوق را شامل می‌شود.
  • حقوق صاحبان سرمایه
    پولی که به صاحبان کسب و کار تعلق دارد در این دسته قرار می‌گیرد. به عنوان مثال برای راه اندازی یک کسب و کار سه نفر با هم شریک شده و هر کدام مبلغی پول را به عنوان سرمایه اولیه راه اندازی کسب وکار پرداخت می‌کنند. ترازنامه حسابداری چیست؟ در ترازنامه مبلغ پرداختی توسط این افراد به عنوان حقوق صاحبان سهام نوشته می‌شود.

بررسی انواع ترازنامه

در این بخش از مقاله ترازنامه حسابداری چیست؟ لازم است تا انواع آن را بشناسید. به طور کلی ترازنامه به دو صورت تهیه می شود:

  • شکل حساب
    در این نوع، ترازنامه به شکل T نوشته می شود. در واقع در بالای گزارش ترازنامه عنوان و در زیر آن فاکتورهای موجود در ترازنامه نوشته می‌شود. به بیان دقیق تر، در زیر عنوان دو ستون وجود دارد که در ستون سمت راست دارایی‌ها و در ستون سمت چپ نیز بدهی‌ها و سرمایه نوشته می شود. به همین دلیل در این نوع از ترازنامه، معادله حسابداری و تساوی حساب‌های مرتبط به هر بخش به خوبی نمایش داده می‌شود. این نوع از گزارش ترازنامه بسیار رایج است.
  • شکل گزارشی
    در ترازنامه گزارشی همان طور که از نام آن نیز پیدا است، تمام اقلام ضروری در ترازنامه پشت سر هم و به صورت گزارشی نوشته می‌شود. بنابراین، دارایی‌ها، بدهی و حقوق صاحبان سرمایه به ترتیب در یک ستون و در زیر هم نوشته می‌شوند.

چرا ترازنامه به عنوان صورت مالی مهم شناخته می شود؟

ترازنامه حسابداری چیست؟ ترازنامه یکی از صورت‌های مالی مهم و پرکاربرد است که به صورت یک گزارش جامع، وضعیت مالی یک کسب و کار را برای بازه زمانی مشخصی نمایش می‌دهد. البته گاهی برای درک درست وضعیت مالی لازم است ترازنامه در کنار دیگر صورت‌های مالی بررسی شود.
در زیر دلایلی که باعث اهمیت ترازنامه برای یک واحد اقتصادی است را بیان می‌کنیم:

صورت های مالی چیست؟| انواع صورت های مالی در حسابداری

صورت های مالی چیست؟

صورت های مالی اطلاعات مالی مفیدی را در خصوص نحوهٔ عملکرد مالی یک شرکت در اختیار افراد قرار می‌دهد. برای اینکه بیشتر با صورت های مالی و انواع آن آشنا شوید، با این سری از آموزش‌های محک آکادمی همراه باشید.

صورت های مالی چیست

صورت های مالی چیست؟

صورت های مالی سوابق مکتوبی هستند که نشان‌دهندهٔ فعالیت‌های تجاری و عملکرد مالی یک شرکت می‌باشد. وظیفه‌ حسابرسی صورت های مالی اغلب برعهدهٔ سازمان‌های دولتی، حسابداران و شرکت‌ها است. هدف از بررسی و ارزیابی دقیق صورت های مالی، اطمینان از صحت و دقت گزارش جهت بازرسی مالیاتی، تأمین مالی و یا سرمایه‌گذاری است.

صورت های مالی را این‌گونه نیز می‌توان تعریف کرد: نتیجه فعالیت‌های یک شرکت در یک دوره زمانی مشخص به‌صورت گزارش‌هایی ارائه می‌شود که به آنها “صورت های مالی ” گفته می‌شود. تهیه و تنظیم این گزارش‌ها دارای چارچوب و قواعد خاصی می‌باشد. برای تهیه صورت های مالی باید اصول حسابداری و استانداردهای مربوطه رعایت شود تا دقیق‌ترین و جامع‌ترین گزارش‌ها درباره حقوق صاحبان سهام در انواع ترازنامه وضعیت و فعالیت شرکت ارائه گردد.

صورت های مالی اساسی

صورت های مالی اساسی کدام‌اند؟

صورت های مالی اساسی شامل ترازنامه، صورت سود و زیان، صورت جریان وجوه نقد و صورت تغییرات حقوق صاحبان سهام است.

ترازنامه:

ترازنامه نمایی کلی از میزان دارایی‌ها، بدهی‌ها و حقوق صاحبان سهام یک شرکت را به‌صورت مختصر و مفید ارائه می‌دهد. تاریخ بالای ترازنامه نشان‌دهندهٔ آن است که گزارش تهیه شده مربوط به چه دوره‌ای می‌باشد که معمولاً زمان پایان دوره گزارش است. در زیر به تفکیک هر یک از اجزا موجود در ترازنامه آمده است.

دارایی‌ها شامل موارد زیر است:

  • وجوه نقد: وجه نقد شامل تمام نقدینگی یک شرکت است و به‌وسیلهٔ آن یک شرکت می‌تواند نیازهای اساسی خود را تأمین و کالا و خدمات خود را عرضه نماید.
  • شبه نقد: شبه نقد جایگزین وجه نقد است و به سپرده‌های نامشهود و مدت‌دار اطلاق می‌شود.
  • سپرده‌های کوتاه‌مدت: این دسته از سپرده‌ها توسط شرکت برای بهره‌برداری از سود سپرده ایجاد می‌شود.
  • موجودی کالا: موادی که در انبار شرکت تحت عنوان مواد اولیه، مواد نیمه آماده یا محصول آماده در مدت‌زمان مشخص نگهداری می‌شوند، تحت عنوان موجودی کالا نامیده می‌شوند. قابل‌فروش: به اسنادی که مالک آن می‌تواند آن را خریدوفروش کند، اطلاق می‌شود.
  • بدهی بدهکاران: بدهی‌هایی که شرکت‌های دیگر به شرکت دارند، از جمله دارایی‌های جاری است.
  • حساب‌های دریافتنی: همان مبلغی است که مشتریان به شرکت بدهکار هستند.

بدهی‌ها شامل موارد زیر هستند:

  • حساب‌های پرداختنی: صورت‌حساب‌هایی هستند که به‌عنوان بخشی از روند عادی عملیات یک کسب‌وکار محسوب می‌شوند. حساب‌های پرداختنی شامل قبوض آب و برق، فاکتورهای اجاره و تعهدات خرید مواد خام می‌شود.
  • دستمزدهای قابل پرداخت: پرداخت‌هایی است که به کارکنان پرداخت شده است. (حقوق و مزایا کارکنان)
  • یادداشت‌های پرداختنی: اسناد مرتبط به بدهی‌های ثبت شده‌ای هستند که برنامهٔ پرداختی‌ها و مبلغ پرداخت بدهی‌ها را در آن ثبت می‌کنند.
  • سود قابل پرداخت: سود سهامی است که اعلام شده به سهام‌داران تعلق می‌گیرد؛ حقوق صاحبان سهام در انواع ترازنامه اما هنوز پرداخت نشده است.
  • بدهی‌های بلندمدت: شامل تعهدات مختلف از جمله کاهش وجوه اوراق قرضه، وام‌های مسکن یا سایر وام‌هایی که سررسید کامل آنها بیش از یک سال است.
  • بدهی‌های کوتاه‌مدت: توجه داشته باشید که بدهی‌های کوتاه‌مدت با عنوان بدهی‌های جاری در ترازنامه ثبت می‌شوند.

حقوق صاحبان سهام شامل موارد زیر می‌شود:

  • حقوق صاحبان سهام که به عنوان حقوق صاحبان سهام نیز شناخته می شود، نشان دهنده مقدار پولی است که در صورت انحلال تمام دارایی ها و پرداخت تمام بدهی های شرکت به سهامداران بازگردانده می شود.

حقوق صاحبان سهام از فرمول زیر به دست می‌آید:

کل بدهی‌های شرکت – کل دارایی‌های شرکت = حقوق صاحبان سهام

  • سود انباشته بخشی از حقوق صاحبان سهام است و مقدار سود خالصی است که به‌عنوان سود سهام به سهام‌داران پرداخت نشده است.

صورت سود و زیان:

برخلاف ترازنامه، برای صورت سود و زیان محدوده زمانی مشخصی در نظر گرفته می‌شود. میزان این زمان برای صورت های مالی سالانه یک سال و برای صورت های مالی سه‌ماهه یک‌چهارم سال در نظر گرفته می‌شود. صورت سود و زیان یک نمای کلی از درآمدها، هزینه‌ها، درآمد خالص و سود هر سهم ارائه می‌دهد.

هدف اصلی صورت سود و زیان، انتقال جزئیات سودآوری و نتایج مالی فعالیت‌های تجاری است. بااین‌حال، می‌تواند در نشان‌دادن افزایش فروش یا درآمد در مقایسه با دوره‌های مختلف بسیار مؤثر واقع شود. سرمایه‌گذاران همچنین می‌توانند با بررسی صورت سود و زیان میزان هزینه‌ها را مدیریت کنند. مدیران از این طریق می‌توانند تعیین کنند که آیا تلاش‌های شرکت در کاهش هزینه‌های فروش، منجر به افزایش میزان سود حاصله خواهد شد یا خیر. صورت سود و زیان از دو بخش درآمد و مخارج تشکیل شده است.

درآمد:

درآمد عملیاتی، درآمد حاصل از فروش محصولات یا خدمات یک شرکت است. درآمد عملیاتی از فعالیت‌های تجاری و اصلی یک شرکت ایجاد می‌شود.

درآمد غیرعملیاتی درآمدی است که از فعالیت‌های تجاری غیراصلی به دست می‌آید. این حقوق صاحبان سهام در انواع ترازنامه درآمدها خارج از عملکرد اصلی کسب‌وکار به دست می‌آیند.

نمونه‌های درآمد غیرعملیاتی عبارت‌اند از:

  • درآمد حاصل از مشارکت استراتژیک
  • سود به‌دست‌آمده از پول نقد در بانک
  • درآمد حاصل شده از اجاره املاک شرکت
  • درآمد حاصل از نمایش آگهی واقع در ملک شرکت

سایر درآمدها از فعالیت‌های دیگر شرکت حاصل می‌شوند. سایر درآمدها می‌تواند شامل سود حاصل از فروش دارایی‌های بلندمدت مانند زمین، وسایل نقلیه و یا یک شرکت فرعی نیز باشد.

مخارج:

  • هزینه‌ها شامل بهای تمام شده کالای فروخته شده (COGS)، میزان فروش، هزینه‌های عمومی و اداری (SG&A)، استهلاک و یا هزینه‌های مربوط به تحقیق و توسعه (R&D) می‌شود.
  • هزینه‌های معمولی شامل دستمزد کارکنان، کمیسیون فروش، قبوض آب و برق و هزینه‌های مربوط به حمل‌ونقل می‌شود.
  • مخارج مرتبط با فعالیت‌های ثانویه شرکت شامل سود وام و بدهی است. زیان‌های ناشی از فروش دارایی نیز به‌عنوان هزینه ثبت می‌شوند.

صورت جریان نقدی(CFS) :

صورت جریان نقد میزان توانایی یک شرکت را جهت برآمدن از تعهدات و بدهی‌هایی که باید بپردازد را بررسی می‌کند. همچنین بررسی می‌کند که میزان درآمد باید چقدر باشد تا شرکت بتواند هزینه‌های عملیاتی خود را تأمین کند و علاوه‌برآن مبلغی را جهت سرمایه‌گذاری کنار بگذارد. در واقع این‌طور می‌توان گفت که صورت جریان وجوه نقد مکمل ترازنامه و صورت سود و زیان است.

صورت جریان نقدی این قابلیت را در اختیار سرمایه‌گذاران قرار می‌دهد تا روند عملیات یک شرکت را به‌خوبی درک کنند. سرمایه‌گذاران با بررسی صورت جریان نقدی درمی‌یابند که فرایند کارها چگونه است و پول آن از کجا وارد می‌شود و صرف چه اموری می‌شود.

صورت جریان نقدی از چند بخش تشکیل شده است؟

صورت جریان نقدی از سه بخش تشکیل شده است:

فعالیت‌های عملیاتی – فعالیت‌های سرمایه‌گذاری – فعالیت‌های تأمین مالی

فعالیت‌های عملیاتی:

بخش اول از صورت جریان وجوه نقد را فعالیت‌های عملیاتی تشکیل می‌دهد. آن بخش از دارایی‌ها و بدهی‌های مؤسسه که به طور مستقیم با فعالیت عملیاتی شرکت ارتباط دارد در این قسمت طبقه‌بندی خواهد شد. این فعالیت‌ها شامل پرداخت دستمزد، پرداخت مالیات‌بردرآمد، پرداخت سود، اجاره و دریافتی‌های نقدی حاصل از فروش محصول یا خدمات شرکت است.

فعالیت‌های سرمایه‌گذاری:

فعالیت سرمایه‌گذاری یعنی خرید یک دارایی یا هر کالای سرمایه‌ای دیگری به این امید که در آینده قیمت آن افزایش خواهد یافت و منجر به کسب سود و درآمد خواهد شد.در علم اقتصاد، سرمایه‌گذاری یعنی خرید کالایی که در حال حاضر مصرف نمی‌شود؛ اما فرد در آینده به آن نیاز پیدا خواهد کرد و آن کالا در آینده برای او سودآور خواهد بود.

در مباحث مالی، سرمایه‌گذاری اینطور تعریف می‌شود که فرد یک دارایی مالی نظیر سهام را می‌خرد و در بازار سهام سرمایه‌گذاری می‌کند. از طریق تحلیل های مالی فرد پیش‌بینی می‌کند که آن دارایی مالی در آینده چه میزان سود را به همراه خواهد داشت و با فروش آن به قیمت بالاتر به سود خوبی خواهد رسید.

فعالیت‌های تأمین مالی:

فعالیت‌های تأمین مالی شامل معاملات میان شرکت و منابع بدهی و سرمایه‌‌ی مالکانه است. فعالیت های تامین مالی شامل صدور بدهی، انتشار سهام، بازخرید سهام، وام، سود سهام پرداختی و بازپرداخت بدهی است.

بیانیه تغییرات در حقوق صاحبان سهام

بیانیه تغییرات در حقوق صاحبان سهام (Owner Equity):

حقوق صاحبان سهام (ارزش ویژه)، بیانگر آن است که میزان و درصد مالکیت صاحبان کسب‌وکارها به چه صورتی است. حقوق صاحبان سهام نوعی مالکیت در دارایی‌های یک شرکت محسوب می‌شود که مشخص می‌کند چه میزان از سهام یک شرکت به یک شخص حقیقی یا حقوقی تعلق دارد.

هنگامی‌که یک شرکت منحل شود، بعد از کسر بدهی‌ها از دارایی‌های آن شرکت، حقوق صاحبان سهام از باقیمانده دارایی شرکت و بر اساس میزان سهم سهام‌داران به آنان پرداخت می‌شود. حقوق صاحبان سهام ممکن است با انجام فعالیت‌های سودآور در یک شرکت افزایش یابد؛ همچنین ممکن است به‌واسطهٔ اشتباهات تجاری آن شرکت با کاهش شدید همراه باشد.

درصورتی‌که یک شرکت سود سالانه حاصل از فروش محصولات یا خدمات خود را بین سهام‌داران توزیع نکند، حقوق صاحبان سهام در آن شرکت افزایش پیدا می‌کند.

مزایای استفاده از صورت های مالی چیست؟

به‌طورکلی صورت های مالی نحوهٔ عملکرد یک کسب‌وکار را نشان می‌دهد. صورت های مالی یک بینش کلی در مورد اینکه یک کسب‌وکار چقدر و چگونه درآمد ایجاد می‌کند، هزینه انجام کسب‌وکار چقدر است، چگونه نقدینگی خود را مدیریت می‌کند و دارایی‌ها و بدهی‌های آن چیست، ارائه می‌دهد. صورت های مالی تمام جزئیات را در مورد نحوهٔ عملکرد یک شرکت حقوق صاحبان سهام در انواع ترازنامه و همچنین نحوهٔ عملکرد خوب یا ضعیف مدیریت آن، ارائه می‌دهد.

مدیریت موجودی بهتر با ارائه صورت های مالی

مدیریت موجودی بهتر با ارائه صورت های مالی

صورت های مالی اطلاعات مالی مفیدی را در یک نگاه در اختیار مخاطب قرار می‌دهند. افراد حتی اگر در زمینهٔ مالی تخصص هم نداشته باشند با مشاهدهٔ این برگه، از خلاصهٔ فعالیت‌های مالی شرکت اطلاعات مفیدی کسب می‌کنند. برای تحلیل بهتر صورت های مالی، سواد مالی خود را افزایش دهید و با تسلط بیشتری آن را بررسی کنید.

ترازنامه مالی حقوق صاحبان سهام در انواع ترازنامه یا بیلان چیست؟ + بررسی کامل انواع ترازنامه

ترازنامه مالی یا بیلان چیست؟ + بررسی کامل انواع ترازنامه

در این بخش از مقاله قصد داریم به توضیح ترازنامه مالی یا بیلان چیست؟ بپردازیم. در یک توضیح ساده این گونه می توان گفت که ترازنامه در واقع گزارشی از داده های مالی یک کسب و کار مانند بدهی‌، دارایی‌ و حقوق سهام‌ داران در یک برهه زمانی مشخص می باشد. ترازنامه یکی از شاخه های به خصوص صورت های مالی می باشد، به گونه ای که یک نمای کلی از دارایی‌ ها و بدهی‌ های یک شرکت و میزان سرمایه‌ گذاری انجام شده توسط سهام‌ داران را در اختیار سران شرکت قرار می دهد.

در این بخش از مقاله قصد داریم به‌ صورت واضح و دقیق انواع مختلف ترازنامه در رشته حسابداری را به عموم کاربران معرفی کنیم و به اهمیت ترازنامه در مدیریت مالی یک کسب‌ و کار بپردازیم. خواهشمندم تا پایان مقاله آگاه حساب همراه ما باشید.

ترازنامه مالی یا بیلان چیست؟

در هر شغلی برای پیش بینی آینده کاری و پیشرفت اقتصادی، می بایست یک سری داده ها و اطلاعات مرتبط با راهکارهای مالی را در اختیار مدیران قرار داده شود. صورت‌ های مالی یک شرکت اطلاعات مختلفی راجع به تناسب بدهی‌ ها و درآمدها ارائه می‌ کند. معمولا مدیران بر اساس تجزیه و تحلیل اطلاعات صورت‌ های مالی و محاسبه نتایج بدست آمده برای ارتقای وضعیت اقتصادی شرکت طرح ریزی می‌ کنند. از انواع مختلف صورت‌ های مالی که اطلاعات استخراجی از آن نقش بسیار مهمی در تشریح اوضاع کسب‌ و کار دارد، ترازنامه مالی یا بیلان است.

ترازنامه در واقع یکی از صورت های مالی بنیادی می باشد که با اسامی بیلان و یا صورت وضعیت مالی هم شناخته شده است و در زبان انگلیسی به Balance Sheet معروف می باشد. ترازنامه در واقع گزارشی می باشد که تعیین می کند وضعیت بدهی، دارایی و سرمایه یک واحد اقتصادی در یک برهه زمانی مشخص به چه شکل می باشد. در حقیقت اهمیت ترازنامه به اندازه ای می باشد که می توان آن را به عنوان شرایط کلی یک واحد اقتصادی به شکل تصویر در نظر گرفت.

ترازنامه مالی یا بیلان چیست؟

ترازنامه باید توسط یک حسابدار متبحر و در پایان دوره های مالی تهیه و تنظیم شود. ترازنامه مالی یا بیلان از 3 بخش اصلی بدهی، دارایی و سرمایه تشکیل شده است که معادله حسابداری را تشکیل می دهند. ترازنامه مالی یا بیلان، نوعی گزارش می باشد که تعیین می کند وضعیت کل دارایی، بدهی و سرمایه یک بخش اقتصادی در یک برهه زمانی مشخص به چه صورت می باشد. در واقع الزام تهیه ترازنامه حسابداری به اندازه ای می باشد که می توان آن را به عنوان وضعیت یک واحد اقتصادی مورد سنجش قرار داد و به طور معمول تهیه و تنظیم ترازنامه مالی یا بیلان توسط حسابدار و در پایان دوره های مالی صورت می گیرد.

سوالی که ممکن است به ذهنتان برسد این است که ترازنامه چیست و از چه اجزای مختلفی تشکیل شده است؟ ترازنامه معمولا از 3 بخش اصلی بدهی، دارایی و سرمایه تشکیل شده است. وضعیت کلی ترازنامه بیلان می بایست شبیه به معادله اصلی حسابداری باشد. در یک توضیح ساده تر، ترازنامه در رشته حسابداری، نمایان گر اجزای معادله حسابداری می باشند که در واقع تصویری از اوضاع مالی یک واحد اقتصادی را در یک برهه زمانی مشخص می کند. می‌ توان این گونه گفت که مبنای اصلی تهیه ترازنامه مالی، ارائه نمودن اطلاعات اجزای معادله حسابداری در اندازه و شکل منظم می باشد.

ترازنامه مالی یا بیلان از چه اجزائی تشکیل شده است؟

از اصلی ترین بخش های یک ترازنامه می توان به دو ستون آن اشاره نمود که هر یک می بایست با هم تراز باشند. یک ستون مختص به دارایی می باشد و ستون دیگر مختص به مجموع بدهی ها و میزان سرمایه یا حقوق صاحبان سهام می باشد. هم چنین اقلام تشکیل دهنده یک ترازنامه فقط شامل این دو ستون نمی باشد و قسمت های دیگری هم در آن یافت می شود که در ادامه به توضیح مختصر هر یک از این موارد پرداخته ایم، خواهشمندم همراه ما باشید.

ستون دارایی ها در ترازنامه: در ستون دارایی های یک ترازنامه به ترتیب میزان نقدینگی از بالا به سمت پایین قرار داده شده است. منظور از میزان نقدینگی دارایی یک شرکت، این است که سهولت تبدیل دارایی به وجوه نقد چه میزان می باشد. هر چقدر سهولت تبدیل دارایی به پول نقد بیشتر باشد، نقدینگی آن نیز بیشتر می باشد و می بایست در سطرهای بالایی ستون جای داده شود.

ستون بدهی ها و سرمایه ها در ترازنامه: ستون دوم از دو بخش تشکیل شده است، بدهی ها و سرمایه ها. بدهی ها معمولا شامل مبالغی می باشند که باید به طور مستقیم از طریق شرکت پرداخت شوند. این قبیل بدهی ها ممکن است ماهیت های گوناگونی مانند حقوق و دستمزد، اجاره بها یا طلب تامین کنندگان داشته باشد. بدهی ها هم مانند دارایی ها شامل دو بخش می باشند. بدهی هایی که سر رسید آن ها کم تر از یک سال طول می کشد را بدهی های جاری می گویند و بدهی هایی که سر رسیدشان بیشتر از یک سال طول بکشد را بدهی های غیرجاری می گویند.

بدهی های جاری مانند: سودهای قابل پرداخت، بدهی بانکی، مالیات، اجاره، دستمزدهای قابل پرداخت، تسهیلات و …
بدهی های غیرجاری مانند: بدهی های مالیاتی تعلیق شده، دیون بلند مدت و …

ترازنامه مالی یا بیلان از چه اجزائی تشکیل شده است؟

عنوان ترازنامه: سه قسمت اصلی نام کامل واحد اقتصادی، تاریخ گزارش و نام گزارش یا صورت وضعیت مالی از عوامل اصلی تشکیل دهنده عنوان ترازنامه می باشند که یکی از اجزای تشکیل دهنده ترازنامه بیلان به حساب می آیند. به طور معمول اسامی کامل واحدهای اقتصادی در سطر اول نوشته می شوند. اسامی گزارشات یا همان صورت وضعیت مالی در سطر دوم و در زیر عنوان درج می شوند. به همین دلیل است که در ترازنامه نام گزارش را «ترازنامه» عنوان می کنند.

تاریخ گزارش در سطر سوم آخرین روز از دوره مالی عنوان می شود. این روز به عنوان آخرین روزی می باشد که در گزارش ذکر شده است. واحد اندازه گیری ترازنامه از دیگر اجزای مهم ترازنامه، واحد اندازه گیری مورد استفاده در گزارشات می باشد. این واحد اندازه گیری که در ایران، ریال است و می بایست در ترازنامه به وضوح نشان داده شود. برای تهیه ترازنامه بیلان می توان از افراد متبحر و شرکت ها شناخته شده کمک گرفت که شرکت آگاه حساب یکی از این شرکت ها می باشد و خدمات ارزنده ای را در این زمینه ارائه نموده است.

جمع حساب ها: آخرین مورد از اجزای ترازنامه، جمع حساب ها می باشد. هدف از جمع حساب ها، در واقع جمع ستون های اول (دارایی) و دوم (بدهی + سرمایه) می باشد و همان گونه که عنوان کردیم در ترازنامه جمع حساب ها می بایست با یگدیگر تراز و برابر باشند. زیر این جمع ها نیز می بایست دو خط موازی درج شود تا نشان دهنده بسته شدن آن باشد.

انواع مختلف دارایی در ترازنامه بیلان

دارایی ها در ترازنامه بیلان از دو قسمت دارایی های جاری و دارایی های غیر جاری یا همان بلندمدت تشکیل شده اند. در ادامه به توضیح بیشتر در این زمینه می پردازیم. دارایی های جاری در ترازنامه بیلان: دارایی جاری به یک سری دارایی‌ ها گفته می‌ شود که بتوانند در مدت زمان کمتر از یک سال به پول نقد تبدیل شوند. یک سری موارد که تحت عنوان دارایی‌ های جاری در ترازنامه بیلان درج می‌ شوند به شرح ذیل می باشند که عبارتند از:

  • مخارجی مثل مبلغ اجاره ساختمان یا بیمه که قبلا پرداخت آن انجام شده باشد.
  • موجودی انبار و یا یک سری مواد و محصولاتی که بتوان از فروش آن در بازار اطمینان لازم را حقوق صاحبان سهام در انواع ترازنامه داشت.
  • هر حساب‌ دریافتنی که شرکت این امکان را داشته باشد آن را در طول مدت زمان کوتاهی اخذ کند.
  • اوراق بهاداری که بشود هر یک از آن ها را در طول مدت زمان یک سال فروخت و به پول نقد تبدیل نمود.
  • وجوه نقد و معادل‌ های نقدی آن که متشکل از ارز، چک و صورت‌ حساب‌ های بانکی، این موارد جزوء دارایی‌ های جاری با بیشترین نرخ نقدینگی اعمال می‌ شوند.

انواع مختلف دارایی در ترازنامه بیلان

دارایی های غیرجاری یا ثابت در ترازنامه بیلان: دارایی غیر جاری به یک سری اقلام اطلاق می گردد که بیشتر از مدت یک سال برای نقد کردن آن زمان نیاز می باشد. برخی از اصلی ترین اقلام دارایی غیرجاری به شرح موارد ذیل می باشند که عبارتند از:

  • دارایی‌ های ثابت مثل انواع مختلف تجهیزات تولیدی و ماشین‌ آلات صنعتی، ساختمان و املاک.
  • دارایی‌ های غیرمشهود که امتیازات مختلفی مثل حق امتیاز، حق چاپ و حق ثبت را شامل می‌ شود.
  • اوراق بهادار بلند مدت که سرمایه گذاری بر روی آن ها انجام شده باشد را در این زمینه نمی توان در کمتر از یک سال به وجه نقد تبدیل نمود.

انواع مختلف ترازنامه بیلان شرکتی

هدف از تهیه ترازنامه بیلان، تعیین نمودن وضعیت دقیق مالی شرکت‌ ها برای مدیران و سهام داران می باشد، اما هر واحد تجاری با درنظر داشتن نوع فعالیت خود، می‌ توانند از ترازنامه های گوناگونی بهره مند شوند. البته نکته ای که می بایست به آن توجه نمود این است که تفاوت انواع مختلف ترازنامه در نوع حساب‌ ها، مبلغ و دیگر جزئیات می باشد که در ادامه مطلب به توضیح بعضی از آن‌ ها می‌ پردازیم.

ترازنامه شرکت خدماتی: تولید و حمل و نقل محصول در شرکت‌ های خدماتی دیده نمی شود، در نتیجه اکثر مانده حساب‌ ها از جنس هزینه ارائه خدمات می باشند. در ترازنامه‌ شرکت های خدماتی، یک سری موارد مثل مانده حساب‌ های عملیاتی وجود ندارد و هزینه‌ های ارائه خدمات مختلف، حقوق پرسنل شرکت و … در آن بیشتر از شرکت های دیگر وجود دارد.

ترازنامه شرکت بازرگانی: ترازنامه‌ شرکت‌ های بازرگانی با توجه به نوع فعالیت این شرکت ها شامل حساب‌ های سود و زیان خالص، حساب های عملیاتی، درصد سود ناخالص و … می باشد. در این گونه ترازنامه‌ ها حساب‌ های تولیدی یافت نمی‌ شود.

ترازنامه شرکت پیمانکاری: ترازنامه در شرکت‌ های پیمانکاری با توجه کردن به نوع کار هر یک از آن‌ ها شامل پیمان‌ های کوتاه مدت و بلند مدت، دریافت سرمایه از کارفرما در مراحل مختلف، تعهدات بالا و… متفاوت می باشد. شرکت‌ های پیمانکاری این قابلیت را دارند که به صورت همزمان دارای ماهیت خدماتی، تولیدی و… باشند.

انواع مختلف ترازنامه بیلان شرکتی

ترازنامه شرکت سهامی: این قبیل شرکت‌ ها با عنوان سهامی عام یا سهامی خاص ثبت می‌ شوند. در شرکت‌ های سهامی عام قسمتی از سرمایه خود را به واسطه فروش سهام شرکت به مردم تامین می‌ شوند. ترازنامه این گونه شرکت‌ ها با شرکت‌‌ های دیگر فرق آن چنانی ندارد و به همان شکل تهیه می‌ شود.

ترازنامه بانک: بانک ها در واقع تعیین کنندگان اصلی سرمایه‌ های عمومی در جامعه می باشند. با توجه به این مسئله که بخش زیادی از پول افراد در اختیار بانک‌ ها می باشد، آن‌ ها به واسطه این قبیل سرمایه‌ ها فعالیت اقتصادی خود را انجام می‌ دهند. حجم زیاد پول در بانک‌ ها باعث شده فعالیت هریک در افزایش، کاهش یا حتی اثرگذاری دارایی‌ های عمومی اثرگذار باشد.

ترازنامه شرکت های بورسی: تعداد زیادی از سهام‌ داران بازار بورس و ارز دیجیتال، فعالیت و تضمیم‌ گیری‌ های خود را بر اساس صورت‌ های مالی شرکت‌ ها انجام می‌ دهند. ترازنامه بیلان در شرکت‌ های بورسی، سوابق فعالیت و توانایی هر یک از آن‌ ها را نشان می‌ دهد که به عنوان مبنای بررسی بنیادی قرار می‌ گیرد. بر اساس یک سری اصول اساسی حسابداری، ترازنامه شرکت‌ های بورسی فرق آن چنانی با دیگر شرکت‌ ها ندارد.

اشکال مختلف ترازنامه بیلان

ترازنامه بیلان دارای دو شکل کلی می باشد که عبارت است از:

اشکال مختلف ترازنامه بیلان

  • شکل حساب: این شکل شبیه به حرف انگلیسی T می باشد. بالای این حرف بخش عنوان قرار داده می شود، در دو طرف آن نیز ستون های اول و دوم جای داده می شود. در این شکل ترازنامه تساوی معادله حسابداری به خوبی نشان داده می شود.
  • شکل گزارشی: در شکل گزارشی طریقه نوشتن ترازنامه به این ترتیب است که ستون دوم یا همان ستون سمت چپ که نمایان گر بدهی ها، سرمایه و حقوق صاحبان سهام می باشد.

کلام آخر

در این بخش از مقاله به توضیح ترازنامه مالی یا بیلان چیست؟ پرداختیم و تمام تلاش خود را کردیم که بخشی مختصری از توضیحات مربوط به ترازنامه را شرح دهیم، هم چنین از همه شما عزیزان تشکر می کنم که تا پایان مقاله همراه ما بودید و خواهشمندم نظرات خود را برایمان کامنت کنید.

شرح عناصر صورتهای مالی در حسابداری

عناصر صورتهای مالی در خدمات حسابداری یعنی طبقات کلی اقلام تشکیل ‌دهنده صورت های مالی مانند تکه هایی از یک پازل هستند که توسط آن ‌ها صورت های مالی ساخته می‌شوند . این عناصر اصلی که شامل دارایی ‌ها ، بدهی‌ ها ، حقوق صاحبان سرمایه ، درآمدها ، هزینه‌ ها ، آورده صاحبان سرمایه و ستانده صاحبان سرمایه است معرف منابع اقتصادی یک واحد تجاری ؛ ادعاهای علیه با علایقی نسبت به آن منابع ؛ و آثار مالی مبادلات یا سایر رویدادهای اقتصادی که موجب تغییر در آن منابع اقتصادی یا ادعاهای علیه آن ‌ها شده‌اند می‌باشند .

دارایی ‌ها

دارایی عبارت است از حقوق نسبت به منافع اقتصادی آتی یا سایر راههای دستیابی مشروع به آن منافع که درنتیجه معاملات با سایر رویدادهای گذشته به کنترل واحد تجاری درآمده است.

بدهی‌ ها

بدهی عبارت از تعهد انتقال منافع اقتصادی توسط واحد تجاری ناشی از معاملات یا سایر رویدادهای گذشته است. درواقع بدهی‌ ها به‌عنوان اختصاص احتمالی آتی منافع اقتصادی که درنتیجه تعهدات فعلی شخصیت حسابداری در رابطه با انتقال دارایی‌ ها با ارائه خدمات به سایر شخصیت‌ ها در آینده که درنتیجه مبادلات یا رویدادهای گذشته ایجادشده است، تعریف می‌گردند.

حقوق مالکانه ( حقوق صاحبان سرمایه )

حقوق مالكانه یا خالص دارایی‌ها، حق مالی (منافع) باقیمانده در دارایی‌های یک واحد تجاری پس از کسر کل بدهی‌ها از کل دارایی‌ها است. به علت اینکه حقوق مالکانه، یک حق باقیمانده است، نمی‌توان آن را مستقل از دارایی‌ها و بدهی‌ها اندازه‌گیری نمود. رابطه بین دارایی‌ها، بدهی‌ها و حقوق مالكانه، مبنایی است برای معادله حسابداری :

حقوق مالكانه + بدهی ‌ها = دارایی ‌ها

که با تغییر محل عناصر تشکیل‌دهنده معادله حسابداری خواهیم داشت :

بدهی‌ ها - دارایی‌ ها = حقوق مالکانه

حقوق مالکانه را حقوق صاحبان سهام یا سرمایه نیز می ‌نامند.

درآمد ها و هزینه ‌ها

صورتهای مالی بین تغییرات در حقوق صاحبان سرمایه ناشی از معاملات با صاحبان سرمایه (به‌عنوان صاحب سرمایه) و دیگر تغییرات حقوق صاحبان سرمایه تمایز قابل می‌شود. تغییرات اخیر، درآمد و هزینه نامیده می‌شود که تعریف آن‌ها به شرح زیر است:

درآمد

افزایش در حقوق صاحبان سرمایه بجز مواردی که به آورده صاحبان سرمایه مربوط می‌شود.

هزینه

کاهش در حقوق صاحبان سرمایه بجز مواردی که به ستانده صاحبان سرمایه مربوط می‌شود.

بر این اساس درآمد و هزینه واژه‌ هایی کلی هستند که دربرگیرنده همه تغییرات در حقوق صاحبان سرمایه است مگر آن تغییراتی که مرتبط با آورده یا ستانده صاحبان سرمایه باشد. بنابراین درآمد دربرگیرنده درآمد ناشی از فعالیت‌های اصلی و مستمر واحد تجاری (درآمد عملیاتی) و سایر انواع درآمد (نظیر درآمدهای غیرعملیاتی و سایر اقلام سود و زیان جامع) می‌باشد. به‌گونه‌ای مشابه، هزینه دربرگیرنده هزینه‌های تحمل شده ناشی از فعالیت‌های اصلی و مستمر واحد تجاری (هزینه عملیاتی) و سایر انواع هزینه (نظیر هزینه‌های غیرعملیاتی و سایر اقلام سود و زیان جامع) می‌باشد.

درآمدهای عملیاتی

درآمدهای عملیاتی، جریان ‌های ورودی ادواری دارایی‌ها یا تسویه بدهی ‌ها و یا ترکیبی از هر دو می‌باشند که درنتیجه تحویل یا تولید کالا، ارائه خدمات با سایر فعالیت‌های درآمد زا حاصل می‌شود و تشکیل ‌دهنده عملیات اصلی یا عمده فعالیت‌ های یک واحد تجاری است.

هزینه‌های عملیاتی

هزینه‌های عملیاتی، مصرف ادواری دارایی‌ها و یا تحمل بدهی‌ها و یا ترکیبی از هر دو می‌باشد که درنتیجه تحویل حقوق صاحبان سهام در انواع ترازنامه یا تولید کالا، ارائه خدمات با سایر فعالیت‌های درآمدزایی که فعالیت‌های اصلی یا عمده واحد تجاری را تشکیل می‌دهند، به وقوع می‌پیوندند.

سود یا زیان عملیاتی

اختلاف بین درآمد ها و هزینه ‌های عملیاتی نشان‌دهنده سود یا زیان عملیاتی می‌باشد. نتیجه خالص فعالیت ‌های اصلی و مستمر، شاخصی است که توان واحد تجاری را از نظر سودآوری به نمایش می‌گذارد.

درآمدها و هزینه‌های غیرعملیاتی

درآمد های غیرعملیاتی افزایش در حقوق مالکان یا خالص دارایی‌ ها می ‌باشند که درنتیجه مبادلات فرعی (جانبی) و یا اتفاقی واحد تجاری ایجاد می‌شوند. به‌بیان‌دیگر، درآمدهای غیرعملیاتی از آن دسته مبادلات و رویدادهای اقتصادی منتج می‌گردند که از درآمدهای عملیاتی، عملیات متوقف‌شده و سایر اقلام سود و زیان جامع ناشی نمی‌شود . هزینه‌های غیرعملیاتی ، کاهش‌هایی در حقوق مالکان یا خالص دارایی‌ها هستند که درنتیجه مبادلات فرعی جانبی و یا اتفاقی واحد تجاری ایجاد می‌شوند . هزینه‌های غیرعملیاتی از آن دسته مبادلات و رویدادهای اقتصادی ناشی می‌گردند که از هزینه‌های عملیاتی ، عملیات متوقف‌شده و سایر اقلام سود و زیان جامع ناشی می‌شوند

سود یا زیان عملیات در حال تداوم (مستمر)

کلیه عملیات واحد تجاری به‌استثنای عملیات متوقف‌شده، عملیات در حال تداوم تلقی می‌شود. سود یا زیان عملیات در حال تداوم به دو بخش عملیاتی و غیرعملیاتی تقسیم می‌شود که پیش‌ازاین درباره آن‌ها به‌تفصیل بحث کردیم

هزینه‌ های غیر عملیاتی - درآمد های غیر عملیاتی + سود یا زیان عملیاتی = سود یا زیان عملیات در حال تداوم (مستمر)

عملیات متوقف ‌شده

یک بخش از واحد تجاری است که واگذار یا برکنار شده یا به‌عنوان نگهداری شده برای فروش طبقه‌بندی‌شده است و دارای سه ویژگی های زیر است :

بیانگر یک فعالیت تجاری با حوزه جغرافیایی عمده و جداگانه از عملیات است .

قسمت از یک برنامه هماهنگ برای واگذاری با برکناری یک فعالیت تجاری با حوزه جغرافیایی عمده و جداگانه از عملیات است .

و یا یک واحد فرعی است که صرفاً به قصاد فروش مجدد خریداری‌شده حقوق صاحبان سهام در انواع ترازنامه است .

سود یا زیان حاصل از عملیات متوقف ‌شده باید به‌طور جداگانه در متن صورت سود و زیان نمایش شود.

سود خالص یا زیان خالص

بر اساس استاندارد های حسابداری ، سود خالص یا زیان خالص حال به ‌عبارت‌دیگر، خالص دارایی ‌های یک واحد تجاری در نتیجه مبادلات سود خالص یا زیان خالص حاکی از تغییرات ادواری در حقوق مالکان دارایی‌ های یک واحد تجاری در نتیجه مبادلات با سایر رویداد های اقتصادی که منجر به درآمدها و هزینه‌ها می‌شوند ، می‌باشد . ازاین‌رو سود خالص با زیان خالص شامل تمام تغییرات صورت گرفته طی یک دوره در حقوق مالکان ، به‌استثنای سرمایه‌گذاری‌ های مالکان و توزیع بین آن‌ها و چند تغير حاد دیگر در خالص دارایی‌ها می‌باشد. ازنظر ریاضی ، سود خالص با زیان خالص با استفاده از درآمد ها و هزینه ‌های عملیاتی و غیر عملیاتی به شکل زیر تعیین می‌شود سود یا زیان عملیات متوقف ‌شده و درآمد ها و هزینه‌های غیرعملیاتی به سود یا زیان عملیاتی به سود خالص یا زیان خالص .

سود (زیان) جامع

به تغییر در حقوق صاحبان سرمایه خالص دارایی‌های یک واحد تجاری در طی یک دوره که از مبادلات و سایر رویدادها و وضعیت ‌های حاصل از منابع غیر مالکانه ناشی می‌شود، سود (زبان) جامع اطلاق می‌شود . به ‌بیان‌دیگر سود (زیان) جامع عبارت است از سود ( زیان ) خالص به‌ علاوه ( منهای ) تمامی تغییرات دیگر در حقوق صاحبان سرمایه در طی دوره، به‌استثنای سرمایه‌گذاری‌های مالکان و توزیع‌های بین آن‌ها یعنی ستانده آن‌ها به شکل سود سهام، دریافت دارایی در تصفیه ، دریافت دارایی در باز خرید سهام توسط واحد تجاری و . .

با توجه به‌ مراتب فوق ، درآمدها و هزینه‌های تحقق ‌نیافته ناشی از تغییرات ارزش آن دسته از دارایی‌ها و بدهی‌هایی که اساساً به‌منظور قادر ساختن واحد تجاری به انجام عملیات نگهداری شده و به‌موجب استانداردهای حسابداری مربوطه ، مستقیماً به حقوق صاحبان سرمایه منظور می‌شود (از قبیل درآمدها و هزینه‌های ناشی از حقوق صاحبان سهام در انواع ترازنامه تجدید ارزیابی دارایی‌های ثابت مشهود)، تنها در صورت سود و زیان جامع گزارش می‌گردد . در مورد صورت سود و زیان جامع و اجزای تشکیل‌دهنده آن به‌ تفصیل در مقالات مورد استفاده برای یک شرکت حسابداری بحث خواهیم کرد .

آورده و ستانده صاحبان سرمایه

گذاری مالکان (آورده مالکان) در واحد تجاری و توزیع بین مالکان (ستانده مالكان) را مبادلات مالکانه با معاملات صاحبان سرمایه می‌نامند . انتشار سهام عادی شرکت به سرمایه‌گذاری مالکان منجر می‌شود . سود نقدی سهامی که توسط شرکت اعلام و به دارندگان سهام عادی پرداخت می‌شود، توزیعی است که بین مالکان صورت می‌گیرد . انتشار سهام و پرداخت سود نقدی سهام، هر دو، از مبادلات مالکانه محسوب می‌شوند.

آورده صاحبان سرمایه عبارت است از افزایش در حقوق صاحبان سرمایه ناشی از سرمایه‌گذاری در واحد تجاری جهت کسب یا افزایش حقوق مالکانه. ستانده صاحبان سرمایه نیز عبارت است از کاهش در حقوق صاحبان سرمایه ناشی از انتقال دارایی ‌ها به صاحبان سرمایه با ایجاد بدهی در قبال آن‌ها به‌منظور کاهش حقوق مالکانه و یا توزیع سود .

نکته مهم : در مبادلات مالکانه درآمد با هزینه شناسایی نمی‌شود .

صورتهای مالی اساسی و عناصر تشکیل‌دهنده آن

در تشریح اهداف گزارشگری مالی گفتیم گزارشگری مالی باید اطلاعاتی در رابطه وضعیت مالی، عملکرد مالی و انعطاف‌پذیری ارائه نماید. صورت‌های مالی ابزاری جهت دستیابی به این اهداف هستند. حال ، مختصر به توصیف محتویات چهار صورت مالی اساسی می‌پردازیم.

ترازنامه که آن را صورت ‌وضعیت مالی نیز می‌نامند، دارایی‌ها، بدهی‌ها و حقوق مالکانه یک واحد تجاری را در پایان هر دوره حسابداری گزارش می‌کند. صورت سود و زیان ؛ درآمدها و هزینه‌های عملیاتی و غیرعملیاتی و سود با زیان عملیات متوقف‌ شده و در نتیجه سود یا زیان خالص را گزارش می‌نماید. بنابراین، این صورت مالی ، عایدات یک شرکت را طی یک دوره حسابداری خلاصه می‌کند. صورت سود و زیان جامع ، شامل خلاصه‌ای از مبادلات تأثیرگذار بر حقوق مالکانه (به‌جز مبادلات مالکانه) طی یک دوره حسابداری می‌باشد. صورت جریان وجوه نقد به‌طور خلاصه، جریان‌های نقدی ورودی و خروجی ناشی از فعالیت‌های عملیاتی ، بازده سرمایه‌گذاری‌ها و سود پرداختی بابت تأمین مالی، مالیات بر درآمد، سرمایه‌گذاری و فعالیت‌های تأمین مالی طی یک دوره حسابداری را دربر دارد.

لازم به ذکر است که یادداشت‌های توضیحی جزء لاینفک صورت‌های مالی بوده و مجموعه کامل صورت‌های مالی شامل موارد ذیل هستند :

  1. صورت‌های مالی اساسی (شامل ترازنامه، صورت سود و زیان، صورت سود و زیان جامع و صورت جریان وجوه نقد)
  2. یادداشت‌ های توضیحی

اصول شناسایی (شناخت) و اندازه‌ گیری برای عناصر صورتهای مالی

در قسمت قبل، عناصر صورت‌های مالی را تعریف کردیم ، به روابط بین آن‌ها اشاره نموده و عناصر تشکیل‌دهنده آن را معرفی کردیم . همچنین اینکه چگونه مبادلات و سایر رویدادهای اقتصادی بر این عناصر اثر می‌گذارند را موردبحث قراردادیم . اما سخنی از زمان ثبت عناصر موردنظر به میان نیامد. اصول شناسایی (شناخت) و اندازه‌گیری برای این عناصر، رهنمودی در رابطه با این موضوعات در اختیار می‌گذارند. در این قسمت به شناسایی و اندازه‌گیری عناصر صورت‌های مالی می‌پردازیم.

آنچه از خاطرتان می‌گذرد در دو قسمت ارائه می‌گردد . اول ، بحث در مورد اصل بنیادین شناسایی که اساس شناسایی تمام عناصر صورت‌های مالی قرار می‌گیرد. سپس بحث در مورد اصولی که بیشتر به‌طور اخص اساس اصول عمومی پذیرفته‌شده حسابداری قرار می‌گیرند. علاوه بر این، برخی اصول شناسایی و اندازه‌گیری را موردبحث قرار می‌دهیم که بدیل های دری اصول عمومی پذیرفته‌شده حسابداری هستند.

اصل بنیادین شناسایی (شناخت)

شناسایی عبارت است از فرآیند رسمی ثبت اثرات مالی یک مبادله یا رویداد اقتصادی دیگر مشمول آن اطلاعات در صورتهای مالی به‌عنوان یک دارایی، یک بدهی، یک درآمد، یک هزینه، یا نظير آن. شناسایی هم شامل شناسایی اولیه (ثبت) یک ‌قلم و هم شامل تغییرات متعاقب در مبلغ ثبت‌ شده آن قلم می‌شود. با استناد به اصل بنیادین شناسایی، یک‌قلم که از یک مبادله یا رویداد اقتصادی دیگر ناشی می‌گردد درصورتی‌که ضوابط زیر را برآورده سازد ، باید شناسایی شود (در صورت‌های مالی گزارش گردد) :

قلم مورد نظر تعریف یک عنصر صورت ‌های مالی را در برگیرد.

قلم موردنظر دارای خاصه‌ای (صفتی) باشد که بتوان آن را به شکل قابل ‌اتکایی در قالب ریال (واحد پولی) ، اندازه‌گیری نمود.

شواهد کافی مبنی بر وقوع تغییر در یک عنصر صورت‌های وجود داشته باشد. وجود شواهد، رفع ابهام است به‌عبارت ‌دیگر ، هر چه در مورد یک ‌قلم، شواهد بیشتری وجود داشته باشد و هر چه کیفیت این شواهد بیشتر باشد ، در مورد وجود ، ماهیت و اندازه‌گیری آن قلم ابهام کمتری وجود خواهد داشت و آن قلم از اتکاپذیری بیشتر برخوردار خواهد بود.

این سه ضابطه شناسایی در مورد تمام عناصر صورت ‌های مالی کاربرد دارند و مشمول محدودیت قانونی منافع بر هزینه ‌ها قرار می‌گیرند . منافع مورد انتظار از شناسایی یک ‌قلم باید از هزینه‌های مورد انتظار ارائه و استفاده از اطلاعات موردنظر بیشتر باشد . علاوه بر این، فقدان اهمیت ، برخورد اقتضایی را توجیه می‌کند . توجه کنید چگونه این سه ضابطه شناسایی پیشگفته ، به همراه محدودیت فزونی منافع بر هزینه‌ها و آستانه اهمیت، خصوصیات کیفی و تعاريف عناصری که در بخشهای قبلی مورد بحث قرار گرفت را تکمیل کرده و به هم پیوند می دهند .

قبل از بحث پیرامون اصل های مشخص تری که اساس اصول عمومی پذیرفته ‌شده حسابداری قرار می‌گیرند، باید بر ضابطه شماره ۲ شناسایی تعمق ورزیم، زیرا ممکن است روشن نباشد منظور از واژه "خاصه" یا "صفت" در ضابطه ۲ چیست خاصه یا صفت به ویژگی یک‌قلم اطلاق می‌گردد. برای مثال، خاصه‌های یک دارایی شامل حجم آن، رنگ آن و وزنش می‌باشد. استفاده‌کنندگان صورت‌های مالی به خاصه‌های مالی نظیر بهای تمام‌شده تاریخی یا قیمت های جایگزینی جاری یک قسم علاقمند هستند. گرچه ضابطه شماره ۲ اجازه میدهد هر خاصه‌ای گزارش شود، ولی خاصه منتخب باید به‌طور قابل‌اتکایی قابل اندازه‌گیری برحسب ریال باشد.



اشتراک گذاری

دیدگاه شما

اولین دیدگاه را شما ارسال نمایید.